چگونگی شستن صورت و دست‌ها در وضو

احکام مراتب شستن اعضا در وضو

در وضو:

• بار اولِ شستن صورت و دست‌ها واجب است.

• بار دوم را فرموده‌اند مستحب است.

• و بار سوم حرام و معصیت است.

معنای فقهی «مرتبه شستن» و رد یک تصور اشتباه

منظور از بار اول، بار دوم و بار سوم چیست؟

بعضی تصور می‌کنند منظور از بار اول، مشتِ اولِ آبی است که انسان مثلاً روی دستش یا روی صورتش می‌ریزد. برخی تصور می‌کنند که اگر مشت دومِ آب را بریزند، می‌شود بار دوم؛ و اگر مشت سوم را بریزند، می‌شود بار سوم و همین حرام می‌شود. در حالی که منظور فقها از بار اولِ شستن که واجب است، و بار دوم که مستحب است، و بار سوم که حرام است، این نیست.

منظور فقها این است که بار اول، آن است که کلِ صورت شسته شود؛ یعنی:

• از جهت طول: از محل روییدن مو تا چانه.

• از جهت عرض: بین انگشت شست و انگشت بزرگ (وسط).

این محدوده به طور کامل شسته بشود. اگر شما سه بار که هیچ، پنج بار هم آب بریزید روی صورتتان، ولی هنوز یک بخشی از صورت شما شسته نشده باشد، هنوز شما از بار اول خارج نشده‌اید.

تعریف تحقق مراتب اول، دوم و سوم

۱. تحقق بار اول: اگر از محل روییدن مو تا چانه، به این عرضی که گفتیم، شما کامل شستید، وقتی تمام شد تازه بار اول شما به شکل کامل انجام شده است.

۲. تحقق بار دوم: حالا برای بار دوم، آبِ دومی که می‌ریزید می‌شود شروعِ بار دوم؛ و بار دوم را هم وقتی به شکل کامل شستید، به پایان می‌رسد.

۳. حرمت بار سوم: اکنون ریختن آب برای بار سوم معصیت است و جایز نیست. اهل سنت سه بار می‌شویند، ولی ما طبق آنچه ائمه (علیهم‌الصلاةوالسلام) فرموده‌اند، بیش از دو بار نباید بشوییم.

تفاوت شستن بار سوم در صورت و دست راست با دست چپ (بطلان وضو)

اگر کسی بار سوم — با همین توضیحی که عرض کردیم — صورت یا دست‌ها را بشوید، تفاوت احکام آن به شرح زیر است:

• شستن بار سوم صورت و دست راست: اگر بار سوم صورت و دست راست را بشوید، معصیت کرده ولی وضویش باطل نیست.

• شستن بار سوم دست چپ: اما اگر بار سوم دست چپ را بخواهد بشوید، در این صورت اصلِ وضو هم باطل می‌شود.

علت بطلان وضو در شستن بار سوم دست چپ:

علتش این است که در وضو، بعد از آنکه بار اولِ دست چپ شسته شد، یا حداکثر در پایان بار دوم، رطوبتی که در دست‌هایتان می‌ماند، با آن رطوبت باید سر و پشت پاها را مسح بکنید. اگر یک آب جدیدی بیاید داخلِ این آبی بشود که شما می‌خواهید با آن مسح سر یا پا بکنید، در این صورت این آب می‌شود «آب خارجی»، و مسح شما باطل می‌شود.

از این جهت فرموده‌اند:

• اگر بار سوم دست چپ شسته بشود، وضو باطل می‌شود و معصیت هم شده است.

• ولی بار سومِ صورت و دست راست، معصیت هست اما وضو را باطل نمی‌کند.

دعا و صلوات پایانی

خدای متعال ما و شما را در مسیر بندگی خودش، هم توفیق قرار گرفتن و هم توفیق ثبات قدم عنایت بفرماید.

به پیشگاه مقدس و منور والدهٔ بزرگوار امام عصر (صلوات‌الله‌علیه)، یعنی حضرت نرجس خاتون (علیهاالسلام)، صلوات بلندی تقدیم بفرمایید.

اللّهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد و عجّل فرجهم