تعیین قیمت مال برای پرداخت خمس

ملاک ارزش‌گذاری اموال در محاسبه خمس (قیمت پایان سال خمسی)

چیزی را که انسان به دست می‌آورد از غیر راه‌هایی که خمس شاملش نمی‌شود — یعنی به دست می‌آورد، مالک می‌شود و ارث نیست، مهریه نیست و بعضی موارد دیگر که استثنا شده‌اند نیست — اگر این شیء تا پایان سال خمسی بماند و مؤونهٔ انسان نشود (مؤونهٔ خودش یا افرادی که تحت تکفلش هستند نشود)، در پایان سال خمسی باید به قیمت پایان سال تخمیس بشود، نه به قیمتی که ابتدا به دست آورده و خریده است.

ممکن است این قیمتِ پایان سال بالاتر رفته باشد، ممکن است پایین‌تر آمده باشد، ممکن است مساوی باشد با آن قیمتی که در ابتدا به دستش آمده است. ملاک، قیمت پایان سال خمسی است. سال خمسی کی می‌رسد، یک شب دیگر باید عرض بکنیم؛ ولی معیار، خرید جنس نیست؛ معیار زمانی است که سال خمسی فرا می‌رسد. در آن تاریخ باید ببیند که این شیء چقدر ارزش دارد.

دو مثال کاربردی: افزایش قیمت (فرش) و کاهش قیمت (دارو)

من مثال می‌زنم؛ دو تا مثال می‌زنم، هم برای افزایش قیمت و هم برای کاهش قیمت:

• مثال افزایش قیمت (فرش): ممکن است شما فرض کنید فرشی را خریداری کرده‌‌اید که این فرش مثلاً ۱۰ میلیون تومان خریده‌اید این قالی را. پایان سال خمسی ممکن است قیمت این فرش شده باشد ۱۱ میلیون تومان. مبنای شما برای تخمیس، ۱۱ میلیون تومان است اگر این فرش را در منزل پهن نکرده‌اید، استفاده نکرده‌اید؛ نه ۱۰ میلیون تومان. معیار، آنی است که در پایان سال خمسی است.

• مثال کاهش قیمت (دارو): و مثال دیگرش این است: دارو را شما می‌خرید از داروخانه. این دارو را ممکن است مصرف نکنید؛ ولی دارو در پایان سال خمسی — تاریخ مصرفش هم نگذشته — از شما به قیمتی که داروخانه عرضه می‌کند برنمی‌دارند. این دارو در دست شما قیمت کمتری دارد، فقط به این دلیل که شما آن مرکز معتبر برای پخش دارو نیستید. این دارو در دست شما در پایان سال هر ارزشی که دارد، این معیار است برای تخمیس، نه آن قیمتی که خریداری کردید. ممکن است شما یک دارویی، یک قرصی را، کپسولی را که کمیاب هم هست به قیمت گزافی خریده باشید ولی به هر دلیلی مصرف نکرده‌اید. پایان سال خمسی ممکن است این کپسول، این قرص را که فاسد هم نشده، تاریخ مصرفش نگذشته — اگر آن باشد که اساساً مال تلف شده، از بین رفته و شما اگر مقصر در این جهت نبودید که خمس اصلاً تعلق نمی‌گیرد — اما اگر به این دارو سال خمسی برسد، قیمتی که در پایان سال تو بازار آزاد از شما... از شما می‌خرند چنده، آن قیمت می‌شود مبنای خمس شما؛ نه اینکه بخواهید شما این دارو را اگر تهیه بکنید الآن چه مقدار باید هزینه کنید. این معیار خمس نیست.

جمع‌بندی ضابطه ارزش‌گذاری

پس گاهی قیمت پایان سال بیشتر می‌شود، گاهی کمتر می‌شود، گاهی مساوی هست. هرچه هست، قیمت پایان سال خمسی است، که سال خمسی را بعداً باید توضیح بدهیم که منظور چیست.

دعا و صلوات پایانی

خدای متعال ما و شما را در مسیر طاعت و بندگی خودش تا پایان عمر توفیق ثبات قدم مرحمت بفرماید، و حسن عاقبت نصیب همهٔ ما بگرداند.

به پیشگاه مقدس و منور والدَیِ بزرگوار امام عصر (علیه‌السلام)، حضرت نرجس‌خاتون (سلام‌الله علیها)، صلوات بلندی تقدیم بفرمایید.