جلسه 23 ماه مبارک رمضان سال 1445 (1402 و 1403 شمسی)

افتتاحیه و ادعیه آغازین

أعوذُ بِاللهِ السَّمیعِ العَلیمِ مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسْمِ ٱللَّٰهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ

اَلحَمدُ لِلّهِ رَبِّ العالَمین، وَالصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلی سَیِّدِنا وَ نَبیِّنا اَبِی‌القاسِمِ مُحَمَّد

(اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم)

وَ عَلی اَهلِ بَیتِهِ الطَّیِبینَ الطّاهِرینَ المَعصومین، لا سِیَّما مَولانا وَ سَیِّدِنا بَقیَّةِ اللهِ فی اَرضِه، الحُجَّةِ بنِ الحَسَنِ المَهدِیّ، اَرواحُنا لِتُرابِ مَقدَمِهِ الفِداء، وَ لَعنَةُ اللهِ عَلی اَعدائِهِم اَجمَعینَ اِلی یَومِ الدّین.

این دعای شریف را با حضور قلب و توجه به درگاه خداوند متعال عرضه بداریم:

«اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّل فَرَجَهُم»

«اللّهُمَّ کُنْ لِوَلِیِّکَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ، صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَ عَلی آبائِهِ، فی هذِهِ السّاعَةِ وَ فی کُلِّ ساعَةٍ، وَلِیّاً وَ حافِظاً، وَ قائِداً وَ ناصِراً، وَ دَلیلاً وَ عَیْناً، حَتّی تُسْکِنَهُ اَرْضَکَ طَوْعاً وَ تُمَتِّعَهُ فیها طَویلاً.»

سلام بر حضرت اباعبدالله الحسین (ع)

«اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا اَبا عَبْدِاللهِ وَ عَلَی الاَْرْواحِ الَّتی حَلَّتْ بِفِنائِکَ، عَلَیْکَ مِنّی سَلامُ اللهِ اَبَداً ما بَقیتُ وَ بَقِیَ اللَّیْلُ وَ النَّهارُ، وَ لا جَعَلَهُ اللهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنّی لِزِیارَتِکُمْ؛

اَلسَّلامُ عَلَی الْحُسَیْنِ، وَ عَلی عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ، وَ عَلی اَوْلادِ الْحُسَیْنِ، وَ عَلی اَصْحابِ الْحُسَیْنِ.

یا لَیْتَنا کُنّا مَعَکُمْ فَنَفُوزَ فَوْزاً عَظیماً.»

به پیشگاه مقدس و منور آقا و مولایمان، حضرت بقیة‌اللهِ الاعظم، مولانا الحجة بن الحسن المهدی (ارواحنا لتراب مقدمه الفداء)، صلوات بلندی تقدیم بفرمایید.

(اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم)

احکام شرعی: هتک حرمت مقدسات دینی و احکام تطهیر آن

در ادامه بررسی فهرست گناهان کبیره در مسئله ۳۹۴ رساله توضیح‌المسائل جامع، به معصیت «هتک مقدسات» می‌رسیم. مقدسات در شریعت شامل قرآن کریم، اسماء متبرکه الهی و معصومین، مُهر و تسبیح تربت، کتب روایی و مساجد و حسینیه‌هاست:

• تفاوت مسجد با سایر اماکن: اگر مسجدی نجس شود، حتی اگر هتک هم نباشد، تطهیر فوری آن واجب است. اما در حسینیه‌ها و اشیایی چون مُهر و تسبیح تربت، نجس شدن فی‌نفسه اگر موجب هتک و بی‌احترامی عرفی نباشد، وجوب فوری تطهیر ندارد؛ لکن اگر باقی ماندن نجاست در نظر متشرعه اهانت شمرده شود، تطهیر سریع آن واجب عینی است (مانند خون آمدن پیشانی روی مُهر نماز).

• آیات و ادعیه در تلفن همراه: وجود متون قرآن و ادعیه درون گوشی‌ها و حافظه دیجیتال، عرفاً حکم کاغذ قرآن را ندارد؛ لذا لمس صفحه نمایش بدون وضو یا همراه داشتن آن در دستشویی هتک نبوده و حرام نیست.

احکام اسراف و تبذیر در شریعت

دو گناه مالی دیگر که از محرمات مؤکد در قرآن و سنت است، «اسراف» و «تبذیر» نام دارد:

• تبذیر (با ذال): ریشه آن از «بَذر» و پاشیدن است و به معنای ریخت‌وپاش، ضایع کردن، اتلاف مال و خرج کردن در راه‌های باطل و بی‌فایده است (مانند هدر دادن آب یا روشن گذاشتن بی‌دلیل لامپ‌ها بدون هیچ استفاده عقلایی). قرآن این افراد را برادران شیطان خوانده است: «إِنَّ الْمُبَذِّرِینَ کَانُوا إِخْوَانَ الشَّیَاطِینِ».

• اسراف: مصرف مال در جایگاه صحیح و حلال، لکن زیاده‌روی و فراتر رفتن از حد اعتدال و شأنِ عرفی (مثل مصرف بیش از حد نیاز در میهمانی‌ها یا خرید تجملاتی غیرضروری). هرگاه خرج اضافه‌تری برای حفظ آبروی مؤمن لازم باشد اسراف نیست؛ اما اگر انگیزه تفاخر، چشم‌وهم‌چشمی و خودنمایی باشد، حرام و مصداق اسراف است.

معنای حقیقی حسن‌ظن به خداوند و رد سوءبرداشت‌ها

واژه «ظن» در کاربرد دینی به دو معناست: یقین و اعتقاد قطعی، و گمانِ بی‌پایه. حسن‌ظن به خداوند از واجبات اعتقادی است و معنای صحیح آن این است:

1. باور به عدل و حکمت حق: بدانیم خداوند دستش بسته نیست («بَلْ یَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ»)، به کسی ظلم نمی‌کند و از سر قهر و کینه بیهوده بندگان را عذاب نمی‌فرماید؛ افعال او دایر مدار عدل یا فضل است.

2. وسعت مغفرت الهی: باور به اینکه اگر گناه جن و انس را داشته باشیم، باز هم مغفرت او از خطای ما بزرگ‌تر است و از آمرزش عاجز نیست.

حسن‌ظن هرگز به معنای «توجیه تنبلی و تجری بر گناه» نیست. در اصول کافی از امام صادق (ع) نقل شده که به حضرت عرض کردند: «عده‌ای از شیعیان گناه می‌کنند و می‌گویند ما به خدا حسن‌ظن و امید داریم!» حضرت با قاطعیت فرمودند:

«کَذَبُوا! لَیْسُوا لَنَا بِشِیعَةٍ... مَنْ رَجَا شَیْئاً طَلَبَهُ، وَ مَنْ خَافَ مِنْ شَیْءٍ هَرَبَ مِنْهُ»

دروغ می‌گویند! اینان شیعه ما نیستند؛ کسی که حقیقتاً به چیزی امید داشته باشد در پی آن می‌رود، و هر کس از عاقبت چیزی بترسد از آن فرار می‌کند.

امید به عفو الهی باید انسان را مشتاق طاعت سازد، نه آنکه بهانه‌ای برای گستاخی بر معصیت و رها کردن تقوا شود.

ادب التجا در صحیفه سجادیه و دعای ابوحمزه

در دعای سی و هفتم صحیفه سجادیه و مناجات ابوحمزه ثمالی، امام سجاد (ع) اوج خاکساری بنده را به تصویر می‌کشد:

«أَدْعُوکَ یَا رَبِّ بِلِسَانٍ قَدْ أَخْرَسَهُ ذَنْبُهُ... فَلَمْ تُعَاجِلْهُ بِنِقْمَتِکَ، وَ لَقَدْ کَانَ یَسْتَحِقُّ فِی أَوَّلِ مَا هَمَّ بِعِصْیَانِکَ کُلَّ مَا أَعْدَدْتَ لِجَمِیعِ خَلْقِکَ مِنْ عُقُوبَتِکَ»

در دستگاه باری‌تعالی، بنده‌ای که معصیت می‌کند از همان نخستین لحظه اراده گناه، مستحق تمام عذاب‌های الهی است؛ چرا که با ولی‌نعمت مطلق خود درافتاده است. اگر خداوند مهلت می‌دهد، از سر حلم اوست تا بنده به درگاهش بازگردد. مؤمن حتی اگر تمام عمر سر به سجده گذارد و مژگانش از اشک فرو ریزد، حق طلبکاری و احساس استحقاق ندارد؛ هر چه از عفو و جود به ما برسد، فضل ابتدایی اوست. اگر این درک از فقرِ مطلق حاصل شود، خودِ گریه بر مصائب سیدالشهدا به عنوان تحفه‌ای از جانب خدا پذیرفته شده و کیمیای نجات می‌گردد.

ذکر مصیبت: شهادت مظلومانه قاسم بن الحسن (ع)

امشب دل‌ها را به خیمه‌گاه کربلا و بر بالین شاخه‌شمشاد امام حسن، حضرت قاسم بن الحسن (علیه‌السلام) روانه می‌کنیم.

در شب عاشورا، وقتی امام حسین (ع) به یاران فرمود فردا همه شما به شهادت خواهید رسید، قاسم بن الحسن با اضطراب پیش آمد و پرسید: «عموجان! آیا من هم کشته خواهم شد؟»

امام حسین او را در آغوش کشید و پرسید: «یَا ابْنَ أَخِی، کَیْفَ الْمَوْتُ عِنْدَکَ؟» (فرزند برادرم، مرگ در کام تو چگونه است؟)

نوجوان سیزده‌ساله با شجاعت و معرفت علوی عرضه داشت:

«یَا عَمَّاهْ! أَحْلَى مِنَ الْعَسَلِ...»

(عموجان! کشته شدن در رکاب تو برای من از عسل شیرین‌تر است...)

امام فرمود: آری، اما تو پس از بلایی عظیم و امتحانی سخت به شهادت می‌رسی...

روز عاشورا، قاسم اذن میدان گرفت و شجاعانه جنگید تا آنکه ضربت شمشیر بر سرش فرود آمد. فریاد زد: «یَا عَمَّاهْ!»

سیدالشهدا مانند باز شکاری به میدان تاخت و صفوف دشمن را شکافت. وقتی غبار معرکه فرونشست، راوی می‌گوید دیدم امام حسین در کنار پیکر قاسم ایستاده است؛

قاسم از شدت درد، پاشنه‌های پای خود را بر خاک می‌کشید و جان می‌داد...

امام حسین با سوز دل سر او را به دامن گرفت و فرمود:

«عَزَّ وَ اللَّهِ عَلَى عَمِّکَ أَنْ تَدْعُوَهُ فَلَا یُجِیبَکَ، أَوْ یُجِیبَکَ فَلَا یَنْفَعَکَ...»

(به خدا سوگند بر عمویت سخت است که او را صدا بزنی و پاسخت را ندهد، یا پاسخت را بدهد اما نتواند دردی از تو دوا کند...)

سپس فرمود: به خدا این روز، روزی است که یاران عمویت اندک و دشمنانش بسیارند...

صَلَّى اللَّهُ عَلَیْکُمْ یَا آلَ بَیْتِ رَسُولِ اللَّهِ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُه.