خمس پس‌انداز خرید مسکن

طرح مسئله: پس‌انداز طلا و ارز جهت خرید سهم شریک در مسکن

امشب یک مسئله‌ای را چون سؤال کردند، مسئلهٔ شرعی‌مان را همین سؤال قرار می‌دهیم. پرسیدند که کسی در آپارتمانی به صورت مشترک با یک فرد دیگر دارد زندگی می‌کند و می‌خواهد سهم خود را کامل کند و کل آپارتمان را مالک بشود. مقداری سکه و ارز دارد که سال از او گذشته و خمسش را پرداخت نکرده است، تا شاید بتواند آن سهم شریک را بخرد و گویا فعلاً امکان دیگری برای این منظور ندارد. آیا این کار مشروع است یا اینکه باید ابتدا خمس را بدهد و با بقیه‌اش وارد معامله با شریکش بشود که طبیعتاً سهم کمتری را تملک می‌کند؟

صورت نخست: پس‌انداز دارایی (پول، سکه، ارز) برای خرید مایحتاج در آینده

باید عرض کنیم که در اینجا این مسئله، تا آنجا که من اطلاع دارم، اکثر فقهای زمان ما فتوایشان این است که اگر پول یا سکه یا ارز یا هر چیز دیگری را شخص ذخیره می‌کند بیش از یک سال تا بخواهد جنسی را بخرد که مورد نیازش هست، بیشتر فقهای زمان ما فتوایشان این است که چون در همان سالی که این‌ها تهیه شده با او چیزی را که نیاز دارند نخریده‌اند، چون این‌چنین است، در حقیقت مورد تعلق خمس است و باید اول تخمیس بشود، بعد با آن چیزی را که می‌خواهند بخرند، بعداً بخرند.

صورت دوم: خرید و ساخت تدریجی مسکن مورد نیاز

اما اگر همین مسئله به صورت دیگری اتفاق بیفتد، خیلی از فقها برعکس است فتوایشان؛ و آن این است که شخص به صورت تدریجی خانه می‌خرد یا به تعبیری خانه می‌سازد. مثلاً این‌هایی که مجموعه‌های آپارتمانی می‌سازند، می‌رود با این‌ها شروع می‌کند به معامله کردن و طی چند سالی پول را می‌دهد تا یک واحد آپارتمانی را بتواند تملک کند و بعد آنجا ساکن بشود.

اگر به غیر از این نمی‌تواند مالک بشود و به خانهٔ ملکی هم نیاز دارد و چنین کاری هم متعارف هست در شهر و منطقهٔ او — که مثلاً برای ما چنین حالتی وجود دارد — اگر این‌چنین باشد، این پرداخت‌های آرام‌آرامی که دارد که در حقیقت هی سهم خودش را و آن مقداری که در اینجا مالک می‌شود از زمین و از بنا هی به تدریج اضافه می‌کند، ولو چند سال طول بکشد، می‌‌فرمایند که این شخص لازم نیست که خمس این موارد را به صورت تدریجی بپردازد.

گستره اختلاف فتوا در هر دو صورت و فتوای مورد سؤال

البته مسئله مورد اختلاف است؛ هم فرض اول که پول کنار می‌گذارد یا سکه و دلار و امثال این‌ها کنار می‌گذارد برای اینکه بخواهد یک چیزی را بخرد مثل خانه در آینده، هم در آنجا مسئله فتواها یکسان نیست، هم در این مورد.

و من چون بنا ندارم روی منبر اسم آقایان مراجع را با همهٔ احترامی که دارم نسبت به همه‌شان، ولی به جهتی نمی‌خواهم اسم بزرگوارانی که حتی مورد توجه من هستند از جهت علمی روی منبر ببرم، مسئله را به طور کلی عرض کردم که این مورد اختلاف است؛ ولی این سؤالی که کردند به‌خصوص نام بزرگواری که در این سؤال پرسیدند، طبق فتوای ایشان این پول خمس دارد و باید خمسش را بدهند.

دعا و صلوات پایانی

خدای متعال ما و شما را در مسیر بندگی خودش، هم توفیق قرار گرفتن و هم توفیق ثبات قدم عنایت بفرماید. به پیشگاه مقدس و منوّر والدهٔ بزرگوار امام عصر (صلوات‌الله و سلامه علیه)، یعنی حضرت نرجس‌خاتون (علیها السلام)، صلوات بلندی تقدیم بفرمایید.