عنایات خداوند بر مسلمانان به برکت وجود پیامبر

مناظرهٔ دانشمند یهودی با امیرالمؤمنین (ع) دربارهٔ برتری پیامبر (ص)

یک دانشمند یهودی در عهد پس از رحلت رسول خدا (ص) وارد مدینه شد. جمعی از جمله امیرالمؤمنین (ع) و ابن‌عباس حضور داشتند. آن دانشمند یهودی گفت: «کدام‌یک از شما حاضرید با من وارد گفت‌وگوی علمی بشوید؟ من یهودی‌ام، ولی قرآن شما را خوانده‌ام و اشکالاتی به آن دارم. انجیل را هم خوانده‌ام — گرچه اعتقاد ندارم، اما شما قبول دارید — و بر اساس آن نیز اشکالاتی دارم. توراتِ خود را هم که قبول دارید، بر آن اساس نیز اشکالاتی بر شما دارم. کدام‌یک حاضر به مباحثه و مناظره با من هستید؟» همه سکوت کردند و امیرالمؤمنین (ع) فرمود: «من».

او که امیرالمؤمنین (ع) را نمی‌شناخت، گفت: «ادعای بزرگی کردی؛ بحث با من ساده نیست و اشکالات من کمرشکن است». حضرت فرمود: «هرچه می‌خواهی بپرس».

طرح شبهه: مقایسهٔ معراج پیامبر (ص) با تسخیر باد برای سلیمان (ع)

خلاصهٔ اشکال او که به صورت‌های گوناگون مطرح می‌شد این بود: «شما مسلمانان معتقدید پیامبرتان افضل‌الانبیاء است و از آدم، نوح، ابراهیم، موسی، عیسی، سلیمان، داوود، صالح، هود، شعیب، یوسف و یعقوب برتر است؛ در حالی که قرآنِ شما برای تک‌تک آن انبیا فضائلی بیان می‌کند که در پیامبر شما نیست».

حضرت فرمود فضائل مورد نظرت را بگو، و به یکایک اشکالات او پاسخ داد تا به سلیمان (ع) رسید: دانشمند یهودی گفت: «در قرآن شما آمده که خداوند باد را مسخر سلیمان کرد («فَسَخَّرْنَا لَهُ الرِّيحَ تَجْرِي بِأَمْرِهِ رُخَاءً حَيْثُ أَصَابَ») و راهی را که در یک ماه پیموده می‌شد، باد در یک صبحگاه طی می‌کرد؛ پیامبر شما کجای چنین فضیلتی دارد و روی زمین راه می‌رفت؟»

امیرالمؤمنین (ع) فرمود: «بالاتر از این را قرآن برای پیامبر ما اثبات کرده است؛ آیا آیات آغازین سورهٔ اسراء را نخوانده‌ای: «سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ»؟ خداوند او را شبانه سیر داد و به معراج برد، و در معراج با او سخن گفت؛ این فضیلت بسیار برتر از فضیلت سلیمان است».

تخفیف تکالیف شاقه («اِصر») در معراج به برکت دعای پیامبر (ص)

امیرالمؤمنین (ع) بخشی از گفت‌وگوی پیامبر (ص) با پروردگار در معراج را که به صورت مختصر در آیات پایانی سورهٔ بقره آمده است، تبیین فرمود: پیامبر (ص) در معراج دعا کرد: «رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا» («اِصر» با همزه و صاد، به معنای تکلیف شاق و سخت است). خداوند به برکت این دعا، تکالیف سنگین امم گذشته را از امت پیامبر خاتم (ص) برداشت.

نمونه‌هایی از احکام دشوار در امم گذشته

امیرالمؤمنین (ع) تکالیف دشوار امت‌های پیشین (مانند امت موسی) را برای آن یهودی برشمرد:

• وجوب ۵۰ نماز شبانه‌روزی: در امت‌های پیشین، به جای ۵ نماز، ۵۰ نماز در شبانه‌روز واجب بود.

• تلاقی وقت نماز با کار و استراحت: نمازها درست در ساعت استراحت، دل شب، یا وسط کار تلاقی داشت و باید کار را رها می‌کردند.

• انحصار نماز در معابد: نماز در خانه و محل کار پذیرفته نبود؛ حتماً باید به معبد و کنیسه می‌رفتند؛ چه در سرما، گرما، برف یا باران.

دشواری بخشش گناه در امت‌های پیشین

در امت‌های گذشته اگر کسی گناه می‌کرد: ۱. رسوایی علنی: به دستور خداوند، بر سردر خانهٔ او پلاک و نشانه‌ای نصب می‌شد که این شخص فلان گناه را مرتکب شده و آبرویش می‌رفت. ۲. ریاضت‌های طاقت‌فرسا برای توبه: برای پاک شدن پرونده در دنیا، برنامه‌های سخت معین می‌شد؛ مثلاً باید ۵ سال (و برای گناهان سنگین‌تر ۱۰، ۲۰، ۳۰، ۴۰ یا ۵۰ سال) از زن، فرزند، کسب‌وکار و مردم جدا می‌شد، لباس خشن می‌پوشید، به غاری می‌رفت، روزها روزه می‌گرفت و شب‌ها عبادت می‌کرد، و از غذای لذیذ محروم بود. ۳. ابتلا به نقص عضو در پایان: پس از سال‌ها ریاضت، برای آمرزش قطعی باید آسیبی مانند کوری، کری یا نقصی به او وارد می‌شد تا حساب تسویه گردد. با این حال، عاقلان این شرایط را می‌پذیرفتند تا عقوبت به آخرت کشیده نشود.

سهولت شریعت و پذیرش توبه به پشیمانی در امت اسلام

در این امت، خداوند به برکت نفس نفیس پیامبر اکرم (ص):

• تکالیف را سبک و آسان قرار داد.

• توبه را صرفاً در «پشیمانی واقعی» قرار داد؛ اگر بنده‌ای عمری در مسیر اشتباه بوده و از صمیم دل بگوید «خدایا اشتباه کردم و پشیمانم»، خداوند توبه‌اش را می‌پذیرد.

• در دعاهای صبح و شام وارد شده است که بگویید: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَنِي مِنْ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ)».

اگر کسی تصور کند دینداری در زمان ما دشوار است، از سختی‌های امم گذشته آگاه نیست و قدر نعمت وجود پیامبر خاتم (ص) و اهل‌بیت ایشان (ع) تا امام عصر (عج) را آن‌گونه که شایسته است نشناخته است.