عمل به وظایف شرعی راه گذر از سختی های دنیا

قانون حاکم بر عالم: پیامدهای اعراض از یاد خدا

قانون دنیا این است:

«وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكًا وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَى» (طه: ۱۲۴)

اگر کسی از یاد خدای متعال روی‌گردان شود، برای او یک زندگی سخت خواهد بود («معیشت ضنک» یعنی زندگی دشوار و تنگ)، و در روز قیامت نیز او را نابینا محشور می‌کنیم.

سختی دنیا و تفاوت مؤمن و گناهکار در مواجهه با آن

دنیا ذاتاً و کلاً دارای سختی است؛ این یک قاعده است و بنا نیست کسی در دنیا سختی نبیند. با این حال:

• مؤمن: اگر کسی بر اساس ضوابط الهی حرکت کند، در عین اینکه سختی‌های مقدر را می‌بیند، از نعمت‌های الهی نیز لذتی به جانش می‌نشیند که دل‌نشین و آرام‌بخش است.

• اهل معصیت: اما اگر کسی راه گناه را بپیماید، لذت‌هایش هم دل‌نشین نخواهد بود و در مجموع، زندگی برای او به مراتب سخت‌تر و تباه‌تر خواهد شد.

کلام سیدالشهدا (ع) درباره فرجام طلب هدف با گناه

حضرت اباعبدالله الحسین (علیه‌السلام) می‌فرمایند:

«مَنْ حَاوَلَ أَمْراً بِمَعْصِيَةِ اللَّهِ كَانَ أَفْوَتَ لِمَا يَرْجُو وَ أَسْرَعَ لِمَا يَحْذَرُ»

(هر کس کاری یا هدفی — خواه مال، مقام، عزت و آبرو — را با گناه و نافرمانی خدا طلب کند، به آنچه امید دارد دیرتر می‌رسد یا آن را از دست می‌دهد، و به آنچه از آن بیم دارد سریع‌تر گرفتار می‌شود).

مثالی در باب پیامدهای مال حرام در زندگی

ممکن است فردی با سرقت یا مال نامشروع دارایی فراوانی کسب کند و تصور کند رفاه زندگی‌اش کامل شده است؛ غافل از اینکه مال حرام آرامش را از جای دیگری سلب می‌کند:

• صفا و صمیمیت میان زن و شوهر تبدیل به تنش و درگیری دائمی می‌شود.

• فرزندش که با او رابطهٔ خوبی داشته، به دشمن خانگی او بدل می‌گردد.

• در مجموع، فرد گرفتار زندگی نکبت‌باری می‌شود که حسابش را نکرده بود.

کلام امیرالمؤمنین (ع) در نهج‌البلاغه درباره ترک احکام دین

امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در نهج‌البلاغه می‌فرمایند:

«مَا تَرَكَ قَوْمٌ شَيْئاً مِنْ أَمْرِ دِينِهِمْ لِاسْتِصْلَاحِ دُنْيَاهُمْ إِلَّا فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مَا هُوَ أَضَرُّ مِنْهُ»

(هیچ قومی چیزی از دین و وظایف شرعی خود را به خاطر اصلاح و بهبود دنیایشان رها نکردند، مگر اینکه خداوند بابی از زیان و خسرانِ بزرگ‌تر را به روی آنان گشود).

شمول «معیشت ضنک» در عالم برزخ

در روایات آمده است که سختی زندگی ناشی از اعراض، تنها مربوط به دنیا نیست، بلکه شامل عالم برزخ نیز می‌شود. در برزخ:

• برخی از ارواح در حالت خواب قرار دارند.

• برخی نیز بیدار و دارای درک‌اند.

حضرت امام سجاد (علیه‌السلام) فرمودند برای روی‌گردانان از ذکر خدا، حیات برزخی — از جمله شب اول قبر و سؤال نکیر و منکر — بسیار دشوار و تنگ خواهد گذشت. در قیامت نیز با چشم باطن نابینا محشور می‌شوند.

حقیقت ذکر؛ مراقبت در طاعت و معصیت

اعراض از ذکر خدا در بخش الزامی آن یعنی ترک واجبات و ارتکاب محرمات.

امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) فرمودند از دشوارترین امور برای انسان، «ذکر الله علی کل حال» است. سپس توضیح دادند منظور صرفاً اذکاری چون «لا حول ولا قوة الا بالله» یا تسبیحات اربعه نیست (اگرچه این‌ها نیز ذکرند)؛ بلکه دشوارترین ذکر آن است که:

«ذِكْرُ اللَّهِ عِنْدَ كُلِّ طَاعَةٍ وَ مَعْصِيَةٍ»

(انسان هنگام مواجهه با طاعت بداند چه باید بکند و انجام دهد، و هنگام روبه‌رو شدن با گناه، یاد خدا او را از نافرمانی بازدارد).