رساندن غبار و بخار و دود غلیظ به حلق

حکم رساندن غبار، بخار و دود غلیظ به حلق

فقهای معظم در خصوص رساندن غبار، بخار و دود غلیظ به حلق، برای شخص روزه‌دار احتیاط واجب دانسته‌اند که از این امور اجتناب ورزد. بر اساس این حکم، فرد نباید خود را عمداً در معرض این سه مورد قرار دهد. همچنین در فرضی که شخص به‌صورت ناخواسته در محیطی قرار گیرد که مشتمل بر این عناوین است، چنانچه بتواند بدون افتادن در عسر و حرج از آن فضا فاصله بگیرد، بنا بر احتیاط واجب ملزم به اجتناب است؛ و در صورتی که با وجود امکان فاصله گرفتن چنین نکند، طبق نظر احتیاطی، روزهٔ وی باطل خواهد بود.

لزوم قید «غلظت» در تحقق بطلان و تمایز آن با موارد رقیق

حکم یادشده مقید به وصف «غلیظ» بودن است:

• دود غلیظ: مواردی نظیر استعمال دخانیات (سیگار، قلیان و امثال آن) مصداق دود غلیظ هستند. با این حال، اگر شخصی اقدام به استعمال سیگار کند و روزه‌دار با او فاصله داشته باشد، به گونه‌ای که بازدم وی در فضا رقیق گردد، موجب اشکال در صوم نخواهد بود؛ مگر آنکه فاصله به قدری نزدیک باشد که شخص مستقیماً در معرض تودۀ غلیظ آن قرار گیرد. نظیر این امر در دود خروجی از اگزوز خودروها در معابر عمومی نیز صادق است؛ بدین معنا که صرفاً در صورت تراکم و غلظت شدید، مانعیت شرعی برای روزه تصویر می‌شود.

• غبار غلیظ و رقیق: در خصوص غبار غلیظ — نظیر گرد و خاک برخاسته از تکاندن قالی یا جابه‌جایی سریع و پرتاب کیسه‌های آرد — اجتناب بر اساس احتیاط واجب لازم است. اگرچه برخی از فقها نسبت به غبار رقیق نیز احتیاط واجب در اجتناب را مطرح فرموده‌اند.

• بخار: بخار نیز در فرض غلیظ بودن مشمول احتیاط است، اما نوع رقیق آن مانعیتی ندارد. بر همین اساس، حضور در حمام‌های متعارف برای شخص صائم بی‌اشکال بوده و صدمه‌ای به صحت روزه نمی‌زند، هرچند حمام‌های متضمن بخار بسیار متراکم (مانند سونای بخار) دارای حکمی متفاوت است.

به طور کلی، دود و بخار رقیق مخل به صحت روزه نیستند.

حکم حالت اضطرار، مشقت و ریزگردها

چنانچه روزه‌دار در موقعیتی واقع شود که احتراز از استنشاق یا دوری گزیدن از فضا برای او مستلزم مشقت و دشواری باشد، تنفس در آن محیط جایز خواهد بود. در این صورت، چنانچه غبار یا دود غلیظ قهراً و بدون اختیار به حلق او وارد گردد، روزهٔ وی صحیح بوده و از این حیث اشکالی متوجه آن نخواهد شد.

نمود بارز این مسأله در شهرهایی مشاهده می‌شود که با پدیدهٔ ریزگرد و عجاج (گرد و غبار شدید جوی) مواجه هستند. به عنوان مثال، در نجف اشرف گاه برای چند روز متوالی غلظت گرد و غبار به حدی می‌رسید که ذرات خاک در فضای دهان و مجاری تنفسی احساس و مشاهده می‌شد. در چنین شرایطی که عموم افراد با مشقت روبه‌رو هستند، الزام به هجرت یا امتناع از تنفس ساقط بوده و روزه‌داری آنان با اشکال شرعی مواجه نمی‌گردد؛ زیرا پرهیز از آن ناممکن یا در زمرۀ عسر و حرج است. اما در هر فرضی که فاصله گرفتن از فضا یا غبار غلیظ بدون عسر و حرج میسور باشد، ترک آن به مقتضای احتیاط، واجب خواهد بود.

دعای پایانی

خداوند متعال همهٔ ما و شما را در شناسایی تکالیف و وظایف بندگی، و در التزام و پایبندی عملی بدان تا واپسین لحظات حیات موفق بفرماید. به پیشگاه مقدس و منور والدهٔ بزرگوار امام عصر (عجل‌الله تعالی فرجه الشریف)، حضرت نرجس خاتون (سلام‌الله‌علیها)، صلواتی بلند ختم بفرمایید.