مباح بودن مکان نماز (2)
نماز خواندن در مکان‌های دولتی
شرط اباحه مکان نمازگزار و لزوم احراز رضایت مالک
عرض شد که اگر بخواهیم نماز بخوانیم، در جایی که خودمان مالک آنجا نیستیم و آنجا مالک یا مالکانی دارد، باید به هنگام خواندن نماز برایمان این مطلب روشن شده باشد و فهمیده باشیم که مالک این مال — یا اگر چند مالک دارد، همهٔ آن مالکان — راضی هستند به اینکه ما اینجا نماز بخوانیم.
این قاعده در مورد همهٔ تصرفات جاری است:
-
اگر بخواهیم تصرفی بکنیم که نمی‌دانیم مالک راضی است یا نیست،
-
و اگر آن مکان چند مالک دارد، چنانچه به هنگام تصرف برایمان روشن نشده باشد که همهٔ مالکان راضی به این تصرف ما هستند،
ما مجاز نیستیم و برای ما حرام است که آن تصرف را انجام بدهیم. نمی‌توانیم در آنجا متصرف باشیم به این امید که بعداً رضایت آن فرد را جلب می‌کنیم؛ این کار، آن عمل اول و تصرف ما را از جهت حرام بودن اصلاح نمی‌کند. ما باید به هنگام تصرف برایمان روشن باشد که مالک یا مالکان راضی به این تصرف ما هستند.
احکام تصرف و اقامه نماز در اموال و اماکن دولتی
بعضی از جاها مالک ندارد، یعنی مالک شخصی ندارد. در این زمینه — بدون ورود به تمام تقسیمات و مباحث تفصیلی فقهی — آن بخشی که بیشتر محل ابتلا است بیان می‌شود:
اگر جایی مالک شخصی ندارد و مالکانی نیستند که تملک شخصی داشته باشند تا پس از مرگ به ورثه‌شان برسد — مانند ادارات دولتی، دانشگاه‌ها و مؤسسات دولتی — آیا می‌توان در آنجاها نماز خواند یا رفت‌وآمد و تصرف کرد؟
پاسخ این است که از هر فقیهی تقلید بکنید، نتیجهٔ عملی نظرات فقهی این است:
۱. مطابقت با مقررات: اگر طبق قانون — قانونی که خود دولت دارد — مجاز به تصرف باشید و قانون شامل شما بشود، جایز است تصرف کنید.
۲. عدم انطباق با مقررات: اما اگر قانون شامل شما نمی‌شود، در این صورت مجاز به تصرف نیستید.
مثال اول: ورود به دانشگاه و استفاده از کلاس‌ها
-
اگر دانشجوی همان دانشکده هستید، می‌توانید علی‌القاعده رفت‌وآمد کنید، در نمازخانه‌اش نماز بخوانید و از وضوخانه‌اش استفاده کنید و اشکالی ندارد.
-
اما اگر عضو آن دانشگاه نیستید و دانشجوی آنجا به شمار نمی‌روید — هرچند رفت‌وآمد در آنجا ضابطهٔ سختی نداشته باشد یا با کارت دانشجویی فرد دیگری وارد شوید — چنانچه قانون آن دانشگاه این باشد که صرفاً دانشجویان و اساتید همان دانشگاه مجاز به حضور هستند، رفتن شما به آنجا جایز نیست و طبیعتاً نماز هم نمی‌توانید بخوانید.
-
گاهی شنیده می‌شود برخی دانشجویان می‌گویند: «همان درسی که در دانشکدهٔ خودمان داریم، در دانشگاه دیگری با کیفیت بالاتر ارائه می‌شود؛ ما فقط می‌رویم آن درس را استفاده می‌کنیم و برمی‌گردیم و تصرف اضافه‌ای در امکانات دانشگاه نداریم»؛ پاسخ این است که اگر قانون آن دانشگاه اجازه ندهد دانشجوی مهمان یا متفرقه به این شکل حاضر شود، ورود شرعاً جایز نبوده و یکی از انواع غصب مال و معصیت است.
-
حکم نماز و وضو در این حالت: اگر در چنین دانشگاهی نماز بخوانید یا وضو بگیرید، نماز و وضوی شما باطل است؛ اگر وقت باقی است باید با وضوی جدید نماز را اعاده کنید و اگر وقت گذشته است، باید آن را با وضوی صحیح قضا نمایید.
مثال دوم: استفاده از نمازخانهٔ ادارات دولتی و شهرداری‌ها
اگر رهگذر هستید و از ساختمانی دولتی (مثل شهرداری) عبور می‌کنید که نمازخانه دارد:
-
قطعاً آن نمازخانه برای کارمندان و مراجعان (ارباب‌رجوع) تعبیه شده است.
-
اما اینکه رهگذران بتوانند از آن استفاده کنند، چنانچه برای شما روشن و محرز شده باشد که برای عموم در هنگام نماز مانعی ندارد، مراجعه به آنجا عیبی ندارد.
-
ولی اگر چنین امری برای شما روشن نیست، مجاز به تصرف نیستید؛ صرف اینکه «اول وقت است» یا «نماز جماعت برپاست»، مجوزی برای تصرف به شمار نمی‌آید.
قاعدهٔ کلی در تصرف اموال عمومی و دولتی
در اموال دولتی صرفاً به نحوی که قانون خود دولت تعیین کرده می‌توان تصرف کرد. تعدی از قانون و بی‌توجهی به آن در تصرف اموال دولتی، از نظر شرعی مشروع نیست. در این جهت، فتوای مراجع تقلید تفاوتی ندارد؛ هرچند مبانی فقهی آنان در بحث مالکیت دولت ممکن است متفاوت باشد، اما ثمره و اثر عملی آن یکسان است و رعایت ضوابط دولتی در تصرف اموال عمومی همواره الزامی است.
دعا و صلوات پایانی
خداوند متعال ما و شما را در مسیر بندگی خودش، هم توفیق قرار گرفتن و هم توفیق ثبات قدم عنایت بفرماید.
به پیشگاه مقدس و منور والدهٔ بزرگوار امام عصر (علیه‌الصلاةوالسلام)، یعنی حضرت نرجس خاتون (سلام‌الله‌علیها)، صلوات بلندی تقدیم بفرمایید.
اطلاعات
- آلبوم سخنرانی: دهه اول محرم سال 1439 (1396 شمسی)
- برگزارکننده: هیئت مصباح الهدی
- دسته بندی: غصب , مکان نمازگزار , نماز