کفاره تأخیر در قضای روزه

حکم تأخیر در قضای روزهٔ ماه رمضان تا سال بعد

مسئلهٔ شرعی که می‌خواهم عرض کنم در مورد کسانی است که روزهٔ ماه رمضان از ایشان فوت شده و نتوانسته‌اند بگیرند، یا خدای‌نکرده عمداً روزه را خورده‌اند و تا ماه رمضان بعد قضای آن روز را هم نگرفته‌اند. به هر دلیلی نگرفته باشند؛ یا فراموش کرده‌اند، یا بیمار بوده‌اند، یا مسافرت بوده‌اند، یا اهمال کرده‌اند، یا تاریخ را اشتباه گرفته‌اند.

مثلاً فکر می‌کردند فردا آخرِ ماه شعبان است، به نیت قضای یک روز ماه رمضانِ قبلی گرفتند؛ بعد وسط روز یا پایان روز معلوم شد که آن روز ماه رمضان بوده است، که خودبه‌خود آن به عنوان ماه رمضان حساب می‌شود و نه به عنوان قضای روزهٔ سال قبل.

به هر دلیلی قضا نشود... قضای آن روز را تا ماه رمضان بعد به جا نیاورد، باید علاوه بر اینکه قضای این روز را بعد از ماه رمضان دوم انجام بدهد و این روزه را قضا کند — مگر در یک فرض که عرض خواهم کرد — علاوه بر قضای این روزه پس از ماه رمضان دوم، باید یک مدّ طعام به فقیر شرعی بدهد.

مقدار، جنس و لزوم تحویل عین طعام در فدیه

مد یعنی ۷۵۰ گرم تقریباً؛ یک خرده کمتر می‌شود ولی اگر ۷۵۰ گرم بدهند کافی است. طعام هم یعنی آرد، نان، جو و امثال این‌ها. و احتیاط این است که همان گندم و آرد را بدهند؛ این احتیاط خوب است ترک نشود.

و عرض به خدمتتان، خودِ آن هم باید داده بشود؛ اگر پولش را به فقیر بدهند، معادل آن مقدار را بدهند، کافی نیست. در فطریه که پایان ماه رمضان هست، شما به اندازهٔ ۳ کیلو آرد، ۳ کیلو گندم، ۳ کیلو هر طعام دیگری که رایج است خوردنش در این شهر و این بلد، شما معادل قیمت او را به فقیر بدهید کافی است و آن فقیر هم لازم نیست برود این را غذا بخرد، بلکه به کار دیگری می‌تواند مصرف بکند. اما در مورد این کفاره حتماً باید خود آرد، خود نان، خود گندم به فقیر داده بشود. و اگر پولش به او داده بشود و او با این یک کار دیگری انجام بدهد، از عهدهٔ شما ساقط نمی‌شود.

اگر فقیر می‌گیرد، این پول را باید بگیرد برای شما که دهندهٔ پول هستید برود و نان بخرد یا گندم بخرد، بعد به عنوان کفاره بردارد. اگر یک فقیری که این مقدار مطلب حالیش می‌شود و انجام می‌دهد پیدا کردید، خب پول را به او بدهید که می‌دانید انجام می‌دهد. اما اگر چنین چیزی نیست، پولِ کفاره کافی نیست. دفاتر مراجع قم می‌گویند: «ما داریم فقرایی که یک همچین مطالبی حالیشان می‌شود، یا اینکه ما این پول را می‌دهیم به نانوایی‌ها، فقرا را ارجاع می‌دهیم به نانوایی‌ها به اندازهٔ خاصی که مشخص است در بحث‌های فقهی، آن‌ها می‌روند و نان می‌گیرند». به هر صورت، باید خودِ نان، خود گندم، خود آرد داده بشود و پولش کفایت نمی‌کند.

باید به فقیر شرعی هم داده بشود؛ فقیر شرعی هم به کسی گفته می‌شود که مخارج مورد نیاز او در حد شأنش را نه الآن دارد و نه کار و کسبش این مقدار را برایش به ارمغان می‌آورد و تولید می‌کند. چنین کسی می‌شود فقیر شرعی؛ به او این مقدار را بدهند، یک مدّ طعام به چنین کسی بدهند، از عهدهٔ تکلیف در مورد کفارهٔ نگرفتنِ روزه تا ماه رمضان بعد برآمده‌اند.

استثنائات لزوم قضا و عدم تکرار فدیه در تأخیر سالیان متمادی

ولی قضا را با این ترتیب نمی‌‌شود حلش کرد؛ قضای این روزه را باید بعد از ماه رمضان دوم بگیرد شخص، مگر یک طایفه، و آن کسی است که روزهٔ ماه رمضان قبل به‌خاطر بیماری از او فوت شده و آن بیماری هم ادامه پیدا کرده تا ماه رمضان بعدی، که آن وقت دیگر بر عهده‌اش نیست.

البته پیرمردها یا پیرزن‌هایی که روزه برایشان خیلی سخت است یا اصلاً نمی‌توانند بگیرند، و همین‌طور کسانی که خیلی عطش می‌کنند، این‌ها هم روزهٔ تا ماه رمضان بعد را اگر نگیرند از عهده‌شان ساقط می‌شود؛ ولی خب بهتر است این دو گروه روزهٔ خودشان را در وقتی که می‌توانند قضا کنند. منتها آن‌هایی که بیماری‌شان از ماه رمضان قبل به این ماه رمضان رسیده، آن‌ها دیگر قضا از عهده‌شان ساقط می‌شود و فقط همان کفاره را بدهند کفایت می‌کند.

این کفاره دیگر در سال‌های بعد تکرار نمی‌شود؛ یعنی یک ماه رمضان من اگر بعضی از روزهایش یا همه‌اش را روزه نگرفتم، قضایش را هم تا ماه رمضان بعد نگرفتم، اگر قضای آن ماه رمضان را تا ماه رمضان سوم هم نگیرم، دیگر کفاره تکرار نمی‌شود. کفاره یک بار داده بشود کافی است، ولی قضا همچنان به گردن من می‌ماند با همان تفصیلی که عرض شد.

دعا و صلوات پایانی

خدای متعال ما و شما را در مسیر بندگی‌اش هم توفیق قرار گرفتن و هم توفیق ثبات قدم مرحمت بفرماید.

به پیشگاه مقدس و منوّر والدهٔ بزرگوار امام عصر (صلوات‌الله علیه)، یعنی حضرت نرجس‌خاتون (علیها السلام)، صلوات بلندی تقدیم بفرمایید.