افرادی که روزه بر آن ها واجب نیست (3)

احکام روزهٔ زنان باردار نزدیک به زایمان (حاملهٔ مقرب)

غیر از پیرمرد و پیرزنی که روزه بر آن‌ها فشار زیادی دارد و کسی که خیلی عطش می‌کند، غیر از این دو گروه، دو گروه دیگر هم هستند که آن‌ها هم روزه برایشان واجب نیست؛ بلکه بعضی فقها گفته‌اند روزه از این دو گروهِ دوم اصلاً صحیح نیست (فقط این نیست که واجب نباشد، بلکه صحیح هم نیست). به هر صورت، دو گروه دیگر هم هستند که روزه می‌توانند نگیرند.

یکی از آن دو گروه، زنانی هستند که حامله هستند و نزدیک زایمانشان است (تعبیر از آن‌ها می‌کنند به «حامل مُقرِب»). این زنان می‌توانند روزه افطار بکنند، البته در فرضی که احساس ضرر یا بر خودشان بکنند یا بر جنینشان. ولو خوف داشته باشند؛ یقین هم ندارد که روزه برایش ضرر دارد، یقین ندارد که روزه برای جنینش ضرر دارد، ولی ترسش را دارد. ولو از اختلاف‌نظری که پزشکان با هم دارند، می‌ترسد که نکند یک آسیبی به بچه‌اش برسد یا آسیبی به خودش برسد؛ اگر چنین خوفی باشد، فقها فرموده‌اند روزه‌اش را این خانم افطار می‌کند.

احکام روزهٔ زنان شیرده

مورد دیگر، زنان شیرده هستند؛ زنانی که بچه شیر می‌دهند. آن‌ها هم اگر با روزه گرفتن شیرشان کم می‌شود، طوری که بچه ضرر می‌کند، در این صورت این خانم‌ها هم می‌توانند روزه‌شان را افطار کنند. عرض کردم، بعضی فقها همین دو گروه را می‌گویند باید افطار کنند (یعنی اگر روزه بگیرند صحیح نیست)، ولی حالا چون اختلاف است، ما به صورت «می‌توانند افطار بکنند» عرض می‌کنیم.

این خانم‌هایی هم که بچه شیر می‌دهند، منتها فقها توی رساله‌ها آورده‌اند که در صورتی که این بچه‌ها — آن بچه‌ای که شیر می‌دهند — یک‌جور دیگری نتواند اداره بشود که ضرر نکند. اگر جور دیگری بشود بچه را اداره کرد که ضرر نکند، آنجا باید روزه‌اش را بگیرد این خانم.

تفکیک حالت خوف ضرر بر خود با ضرر بر فرزند در فدیه و قضا

منتها چه زنان حامله‌ای که نزدیک زایمانشان است، چه خانم‌هایی که بچه شیر می‌دهند:

• اگر روزه را به خاطر ضرر خودشان افطار بکنند: این افطار کفاره ندارد؛ در این افطار لازم نیست به خاطر خودِ افطار یک مدّ طعام به فقیر بدهند. فقط کافی است بعد از ماه رمضان قضا کنند این روزی را که افطار کرده‌اند. اگر قضایش را نگیرند تا ماه رمضان بعد، یک مدّ طعام به خاطر اینکه قضایش را نگرفته‌اند می‌دهند به فقیر.

• اگر به خاطر ترس از ضرر بر بچه روزه‌شان را افطار می‌کنند: این خانم‌ها همین که افطار می‌کنند، خودِ این یک مدّ طعام دارد باید بدهند به فقیر (همین یک فدیه دارد، یک مدّ طعام به فقیر باید بدهند). اگر قضا هم نگیرند تا سال بعد، باید یک مدّ طعام هم به خاطر آن تأخیر در قضای روزه‌شان بگیرند — باید روزه‌شان را قضا کنند، اما اگر تا ماه رمضان بعد قضا نکردند، یک مدّ طعام اضافه می‌شود.

پس زنانی که حامله هستند و نزدیک زایمانشان است و همین‌طور زنانی که شیر می‌دهند، در صورتی که ضرر متوجه خودشان باشد، روزه بگیرند خودشان آسیب می‌بینند، یا خودشان مشکلشان زیادتر می‌شود (مثلاً بیماری دارد، بیماری‌اش بیشتر می‌شود)، چنین خانم‌هایی اگر بعد از ماه رمضان قضایش را بگیرند، این خانم‌ها هیچ مشکلی دیگر ندارند، هیچ وظیفه‌ای ندارند؛ روزه‌شان را افطار کرده‌اند، مجوز افطار داشته‌اند، قضایش را هم گرفته‌اند تا ماه رمضان بعد. اگر قضایش را نگیرند، باید به خاطر تأخیر در قضای روزهٔ ماه رمضان یک مدّ طعام بدهند به فقیر، مثل بقیهٔ افرادی که روزه نگرفته‌اند (مثلاً مریض بوده‌اند یا مسافر بوده‌اند و روزه‌شان قضا شده، قضایش را هم تا ماه رمضان بعد نگرفته‌اند، به خاطر هر روز باید یک مدّ طعام به فقیر بدهند). این خانم‌هایی که حامله هستند و شیر می‌دهند، اگر روزه برای خودشان ضرر دارد، شبیه مسافر و بیمار می‌شوند.

اما اگر این خانم‌ها روزه برای خودشان ضرر ندارد، به خاطر ترس از ضرر بر بچه دارند افطار می‌کنند، این خانم‌ها خودِ همین افطارشان یک مدّ طعام دارد؛ اگر قضایش را هم نگیرند تا ماه رمضان بعد، یک مدّ طعام دیگر هم باید بدهند که می‌شود دو مدّ طعام برای این دو دسته از خانم‌ها.

دعا و صلوات پایانی

خدای متعال همهٔ ما و شما را با وظایف بندگیمان، هم توفیق آشنایی و هم توفیق عمل و التزام تا آخرین لحظهٔ عمر به احسن وجه مرحمت بفرماید.

به پیشگاه مقدس و منوّر والدَیِ بزرگوار امام عصر (علیه‌السلام)، حضرت نرجس‌خاتون (علیها السلام)، صلوات بلندی تقدیم بفرمایید.