کفاره افطار روزه

شرایط وجوب قضا و کفاره در ابطال عمدی روزه

اگر کسی چیزی را که سبب باطل شدن روزه بشود، آن چیز را انجام بدهد در حالی که هم مسئله بلد بوده، و هم متوجه بوده که الان روزه است، و عذری هم در ارتکاب آن عمل و در انجام آن عمل نداشته باشد، این شخص هم معصیت بزرگی کرده که روزهٔ خود را باطل کرده است، و هم بعد از ماه رمضان باید یک روز قضا بگیرد و هم باید کفارهٔ افطار را هم بدهد.

تعریف افطار و فضیلت افطاری دادن

اگر آنچه افطار کرده بر آن — یعنی اولین عملی که روزه را باطل می‌کند؛ افطار به آن اولین عمل می‌گویند که روزه را باطل می‌کند. مثلاً می‌گویند شما افطاری که می‌دهید، افطاری که می‌دهند لقمهٔ اولش افطار است، بقیه‌اش اطعام است (توجه کردید؟).

لذا پیغمبر خدا، حضرت محمد (صلی‌الله علیه و آله و سلم)، تو آن خطبه دارد که وقتی مردم را تشویق به افطار کرد، خب اصحاب وضع مادی‌شان خیلی‌ها به‌خاطر مسائل آن زمان خیلی بد بود. عرض کردند: «یا رسول‌الله، ما نمی‌توانیم». حضرت فرمود: «اتَّقُوا النَّارَ وَ لَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ»؛ اگرچه شده یک نصف خرما شما انفاق کنید که شخص روزه‌دار با آن روزه‌اش را باز کند. همین که روزه باز شد، او افطار کرده است؛ لقمه‌های بعدی اسمش افطار نیست.

کفارهٔ افطار با عمل حلال و کفارهٔ جمع در افطار با حرام

اگر اولین کاری که شخص انجام داده آن کار حلال باشد، معصیت نباشد و شخص هم مسئله بلد بوده، هم متوجه بوده که روزه است، و هم عذری نداشته در ارتکاب این عمل، در این صورت باید کفاره هم بدهد، غیر از قضا باید کفاره هم بدهد. که کفاره‌اش یکی از این سه چیز است:

• یا باید ۶۰ فقیر اطعام بکند؛

• یا باید ۶۰ روز روزه بگیرد که ۳۱ روزِ اولش پی‌درپی و پشت سر هم باشد؛

• یا باید یک بنده در راه خدا آزاد کند که الان بنده و برده حداقل ما نمی‌شناسیم که جایی باشد که آزاد کردن او کفارهٔ روزه به حساب بیاید. این سومی که ممکن نیست، آن دو تای دیگر باید یکی‌اش را حتماً انجام بدهد.

این‌ها همه مال کسی است که هم مسئله بلد است، هم متوجه هست که روزه است، یادش هست که روزه است، و هم عذری در ارتکاب نداشته باشد.

اگر اولین عملی که انجام می‌دهد، صرف‌نظر از روزه بودن خودش حرام باشد؛ اگر این‌چنین باشد، می‌شود «افطار به حرام». بسیاری از فقها می‌فرمایند کسی که افطار به حرام بکند باید «کفارهٔ جمع» بدهد؛ یعنی باید هم ۶۰ روز روزه بگیرد، هم باید ۶۰ فقیر اطعام کند، و اگر پیدا بشود برده، آن برده را هم در راه خدا آزاد کند. البته عرض کردم بیشترِ فقها نظرشان این است، ولی هستند از فقها کسانی که می‌گویند نه، جمع کردن بین این سه مورد الزامی نیست؛ مثل فرض قبلی اگر به حلال افطار بکند چطور یکی از آن سه تا را انجام بدهد کافی است، اینجا هم گفته‌اند کفایت می‌کند. اگر خدای‌نکرده محل ابتلای کسی هست، باید رجوع کند به رسالهٔ مرجعی که از او باید تقلید کند، ببیند او در بحث افطار به حرام نظرش چیست.

مصادیق افطار به حرام (فرو بردن خون، مال حرام، کذب بر معصوم و استمناء)

از جمله مواردی که افطار به حرام هست:

• فرو بردن عمدی خون دهان: آن زمانی است که مثلاً لثهٔ شخص خون می‌آید؛ این خون دهانش را با اینکه متوجه هست که روزه است و نباید فرو بدهد، عمداً فرو بدهد و عذری هم نداشته باشد؛ در این صورت افطار به حرام کرده است. آن فقهایی که می‌گویند باید کفارهٔ جمع بدهد، اینجا را شامل می‌شود: خون داخل دهان.

• خوردن مال حرام: یا اگر مالی را بخورد که آن مال، مالِ حرام باشد؛ اولین لقمه‌اش حرام باشد، دزدی مثلاً مال دزدی باشد، آن را بگذارد دهانش. اما اگر اولین لقمه‌اش مال خودش است، بقیه‌اش از مال حرام بخورد، معصیت کرده است منتها کفارهٔ جمع به عهده‌اش نمی‌آید.

• دروغ بستن به خدا، پیامبر و ائمه (علیهم‌السلام): همین‌طور اگر دروغ به خدا و پیغمبر ببندد؛ شخص می‌داند که مطلب این‌گونه نیست ولی حالا سر لجبازی، سر هر چیزی، یک مطلبی را به خدا، به پیغمبر، به ائمه (علیهم‌السلام) نسبت می‌دهد و خلاف واقع هم هست؛ این می‌شود افطار به حرام؛ افطار همه‌اش خوردن نیست.

• استمناء: یا خدای‌نکرده جوانی با خودش عملی انجام بدهد که از او منی بیرون بیاید؛ این کار در غیر حال روزه‌داری هم معصیت است، در حال روزه اگر انجام بشود در این صورت روزه باطل می‌شود، افطار به حرام هم هست.

مصادیقش زیاد است، این مثال‌هایی بود که عرض کردم.

پس مسئلهٔ امروز ما این شد که اگر کسی مسئله بلد بود، توجه به روزه‌داری هم داشت، و اینکه آن زمانی هم که این کار را می‌‌کرده معذور نبوده شرعاً، در این صورت اگر روزه‌اش را باز بکند، باید غیر از اینکه یک روز بعد از ماه رمضان قضا می‌کند، باید کفاره هم بدهد؛ و اگر اولین حرکتی که انجام داده معصیت بوده، بعضی فقها می‌فرمایند باید کفارهٔ جمع بدهد که گفتیم این قسمتش اختلافی است.

قید عذر شرعی و احکام مراجعه به دندانپزشکی در ماه رمضان

من یک قید «معذور نباشد» هم تو عرایضم گفتم و تکرار کردم. اگر فرض کنید که شما می‌خواهید بروید کار دندانپزشکی انجام بدهید و می‌دانید که مثلاً دندان بکشید، و می‌دانید که وقتی دندان می‌کشید دندانتان... لثه‌تان خون می‌آید، دهان خون می‌آید؛ اگر یک‌جوری است که شما فرو ندهید این خون را برایتان ضرر دارد یا عسر و حرج شدید دارد، اگر این‌چنین است جایز است فرو بدهید.

اما اقدام اولیه برای رجوع به دندانپزشک را شما انجام ندهید در ماه رمضان، مگر اینکه یک‌‌جور حالت اضطرار داشته باشید؛ مثلاً حالا دیگر دردِ وحشتناکی مثلاً عارض شده به شما، آنجا معذور باشید و بروید دندان بکشید اشکالی ندارد. اما اگر شما الزامی نیست، الان می‌توانید دندانتان را رها کنید بعد از ماه رمضان، یا مثلاً می‌توانید افطار این کار را بکنید، بین افطار تا سحر هم دندان مثلاً بند می‌آید خونش؛ اگر این‌چنین باشد، شما اقدام توی ماه رمضان نکنید، یا اقدام در روز... در طول روز ماه رمضان نکنید که بعد مجبور بشوید که این خون‌ها را فرو بدهید.

اگر اضطراری پیدا بشود برای رجوع به دندانپزشک، آن وقت فرو ندادن این خون هم یا ضرر داشته باشد (ضرر قابل توجه)، یا عسر و حرج شدید باشد، اینجا شما برای فرو دادن این خون معذورید شرعاً؛ اینجا از آن مواردی است که روزه‌تان باطل می‌شود ولی کفاره نمی‌آید به گردنتان. روزه باطل می‌شود، ولی کفاره به گردن شما نمی‌آید.

دعا و صلوات پایانی

خدای متعال همهٔ ما و شما را با وظایف بندگیمان، هم توفیق آشنایی و هم توفیق عمل و التزام تا آخرین لحظهٔ عمر به احسن وجه عنایت بفرماید.

به پیشگاه مقدس و منوّر والدهٔ بزرگوار امام عصر (علیه‌السلام)، حضرت نرجس‌خاتون (سلام‌الله علیها)، صلوات بلندی تقدیم بفرمایید.