وظیفه شخصی که از قضا کردن روزه و پرداخت کفاره ناتوان است (1)

عدم جواز نیابت در روزه و نماز برای شخص زنده

اگر کسی روزهٔ خودش را افطار کرده و فعلاً معذور است از اینکه بتواند روزه بگیرد، روزهٔ قضا بگیرد، این شخص اگر امید دارد که بعداً خوب بشود و بتواند این روزه را قضا بکند، باید صبر کند تا آن زمان برسد و او روزه‌اش را قضا کند. اگر چنین امیدی ندارد و می‌بیند خوب‌شدنی نیست و تا آخر عمر این عذرش باقی است، تا وقتی زنده است کسی از طرف او نمی‌تواند روزه بگیرد. حتی اگر شخص یقین هم دارد که دیگر نمی‌‌تواند روزه بگیرد.

تنها واجب عبادی که می‌شود از طرف انسان زنده انجام داد، حج است. آن هم در این فرض که شخص استطاعت مالی پیدا کرده ولی استطاعت بدنی ندارد و مأیوس هم هست از اینکه بعداً این استطاعت را پیدا کند. در چنین شرایطی، این فرد باید یک نفر را با پول خودش به حج بفرستد که از طرف او حج به جا بیاورد در حال حیاتش. این کار واجب است که انجام بشود؛ و الا در غیر مورد حج واجب، آن هم در یک‌همچین فرضی، هیچ عمل عبادیِ واجبی را نمی‌شود انسان به نیابت از دیگری انجام بدهد ولو او معذور از انجام این عبادت باشد، مثل نماز یا روزه.

احکام وصیت به قضای روزه و راهکارهای اطمینان از انجام آن

اگر این فرد مأیوس است که بتواند بعداً روزه بگیرد، لازم است که وصیت کند پس از خودش برایش روزهٔ قضا به نیابت بگیرند و از طرف او این کار را بکنند. و باید به نحوی وصیت کند که اطمینان عادی پیدا بکند به اینکه به این وصیت عمل می‌کنند؛ و الا اگر در وصیت‌نامه‌اش بنویسد اما از وضعیت ورثهٔ خودش اطمینان ندارد که این‌ها انجام می‌دهند — وصیت‌نامه گم می‌شود یا اگر وصیت‌نامه گم نشود به هر صورت عمل نمی‌شود — اگر این‌چنین است، باید به کسی وصیت کند، مثلاً پولی را به کسی بدهد همین الآن که پیش او امانت باشد تا پس از فوت برای او روزه بگیرد.

و چون قیمت روزهٔ استیجاری هم پیوسته بالا می‌رود، باید این پولی را که نزد آن شخص می‌گذارد، پیوسته چه کار کند؟ پیوسته اضافه بکند. و چون این پول در طول سال مصرف نمی‌شود، مؤونهٔ شخص نمی‌‌شود، پیش آن فرد هم هست، باید از پول مخمّس باشد؛ یعنی باید خمس این پول حتماً حساب بشود. پول مخمّسی را پیش کسی امانت بگذارد که پس از فوتش، آن شخص امین برایش روزهٔ استیجاری بگیرد. به هر صورت لازم است محکم‌کاری بشود تا به آن وظیفهٔ روزهٔ قضا، حتماً انجام بدهند پس از فوت او.

احکام ناتوانی مالی در پرداخت کفاره و وصیت در ثلث اموال

به همین صورت است در مورد کفارهٔ روزه‌ها. اگر الآن می‌تواند بدهد، بدهد. اما اگر نمی‌‌تواند، از نظر مالی امکان ندارد برای او الآن، به حداقل معیشت هم که زندگی بکند چیزی اضافه ندارد تا بخواهد مثلاً کفارهٔ افطار عمدی بدهد؛ اگر ندارد و برایش مشکلاتی تولید می‌شود، اینجا باز باید وصیت کند که از اموال او کفاره بدهند.

البته این وصیت‌ها از ثلث مال او به حساب می‌آید؛ یعنی تا سقف یک‌سوم اموال در زمان فوت این آقا یا این خانم، این وصیت‌ها نافذ و مؤثر است. اگر مقدار مثلاً کفارهٔ عمد خیلی زیاد است، جوری که از یک‌سوم ماترک این شخص بیشتر می‌شود، آنجا دیگر وارث حق دارد نسبت به آن مازادش امتناع بکند و به وصیت عمل نکند. اما اگر تا قبل از یک‌سوم باشد، باید عمل بکنند و وصیت او در این زمینه نافذ هم هست.

دعا و صلوات پایانی

خدای متعال همهٔ ما و شما را با وظایف بندگیمان هم توفیق آشنایی و هم توفیق عمل و التزام تا آخرین لحظهٔ عمر به احسن وجه مرحمت بفرماید.

به پیشگاه مقدس و منوّر والدهٔ بزرگوار امام عصر (علیه‌السلام)، حضرت نرجس‌‌خاتون (سلام‌الله علیها)، صلوات بلندی بفرستید.